Ο ΑΪΝΣΤΑΪΝ, O ΜΟΤΣΑΡΤ και η καταστροφή του Σύμπαντος

---

Για τον Αϊνστάιν, το Σύμπαν λικνίζεται σε μια αρμονία ασύμμετρων εκπλήξεων, όπως εκείνες των έργων του Μότσαρτ. Για τους μελετητές των εκλάμψεων ακτίνων γάμμα όμως, το Σύμπαν μπορεί και να οδεύει προς την αυτοκαταστροφή του υπό τον ρυθμό heavy metal!

---

Οπως είχε δηλώσει κάποτε ο Αϊνστάιν, «ενώ ο Μπετόβεν δημιουργούσε τη μουσική του, εκείνη του Μότσαρτ ήταν τόσο καθαρή ώστε έμοιαζε σαν να προϋπήρχε στο Σύμπαν, προσμένοντας την ανακάλυψή της από τον μαέστρο». Αντίστοιχη αντίληψη είχε αναπτύξει και ο ίδιος ο Αϊνστάιν για τη φυσική: ότι ξέχωρα από τις παρατηρήσεις και τη θεωρία προϋπήρχε η μουσική των σφαιρών, η οποία - όπως έγραψε - απεκάλυπτε μια προκαθορισμένη αρμονία που πρόβαλλε εκπληκτικές συμμετρίες. Οι νόμοι της φύσης, όπως εκείνοι της Θεωρίας της Σχετικότητας, περίμεναν να εισακουσθούν από κάποιο «ευήκοον ους».

H... ιδιαίτερη αυτή ακρόαση των νόμων αρμονίας του Σύμπαντος επιτεύχθηκε την άνοιξη του 1905, όταν ο Αϊνστάιν συνέλαβε και έγραψε τέσσερις εργασίες που άλλαξαν για πάντα τον ρου των επιστημών και την πορεία των εθνών. Εφθασε στη διατύπωση της Θεωρίας της Σχετικότητας μέσα από την ανάγκη του να διορθώσει τις μέχρι τότε θεωρίες, που δεν είχαν την αρχιτεκτονική και εσώτερη ενότητα που έβρισκε στη μουσική του Μότσαρτ. Πεπεισμένος ότι οι ασυμμετρίες της φυσικής έκρυβαν ουσιώδεις ομορφιές της φύσης, ο Αϊνστάιν έπιανε συχνά το βιολί του για να εμπνευστεί από τον θείο Μότσαρτ. Τελικά, το 1915, ένιωσε επιτέλους ότι κατόρθωσε - σαν τον Μότσαρτ - να αποκρυπτογραφήσει την πολυπλοκότητα του Σύμπαντος και μας παρέδωσε τη συνταγή της σε «παρτιτούρα αριθμών», τη Γενική Θεωρία της Σχετικότητας.

H θεωρία αυτή είναι ουσιαστικά η άποψη ενός ανθρώπου για το πώς θα όφειλε να είναι το Σύμπαν. Ο ίδιος ο δημιουργός της αισθανόταν συχνά την ανάγκη να τονίζει τη σημασία της ομορφιάς της θεωρίας του: «Είναι σχεδόν αδύνατο, για όποιον την έχει κατανοήσει», έλεγε «να μπορέσει να ξεφύγει από τη γοητεία αυτής της θεωρίας. Και, όντως, οι κατοπινοί συνάδελφοί του πολύ συχνά περιγράφουν τη γενική σχετικότητα ως την ομορφότερη θεωρία που διατυπώθηκε ποτέ.

Η όλη αρμονία που διέβλεπε στο Σύμπαν ο Αϊνστάιν στηρίζεται σε μια διαβόητη παραδοχή του, που έκανε το 1917, προκειμένου να εξηγήσει το πώς το Σύμπαν μπορούσε να είναι συνολικά στατικό, παρά την καταλυτική δράση της βαρυτικής έλξης. H παραδοχή αυτή, η «κοσμολογική σταθερά», ήταν ουσιαστικά μια παράμετρος στις εξισώσεις του που ισοδυναμούσε με την ύπαρξη μιας αντιβαρυτικής δύναμης στο Σύμπαν, γνωστής ως «quintessence» - ή με την αρχαιοελληνική διατύπωσή της «πεμπτουσία». Οταν όμως ο Χαμπλ απέδειξε με το τηλεσκόπιό του ότι το Σύμπαν διαστελλόταν συνεχώς, ο Αϊνστάιν - απογοητευμένος - θεώρησε την παραδοχή του λάθος.

Πέρασαν περίπου ογδόντα χρόνια όταν, το 1998, το θέμα της πεμπτουσίας ξανατέθηκε επί τάπητος: Τότε η Χρύσα Κουβελιώτου - του Εθνικού Κέντρου Διαστημικής Επιστήμης και Τεχνολογίας (NSSTC) της NASA - κατέγραψε μέσω δορυφόρων μια απίστευτη έκρηξη στις εσχατιές του Σύμπαντος, που διάρκεσε ελάχιστα δευτερόλεπτα και εξέπεμψε ακτίνες X και γάμμα. H ενέργεια που εκλύθηκε ήταν μεγαλύτερη από όση έχει εκπέμψει ο Ηλιος σε όλη τη ζωή του, πάνω από 10.000 εκατομμύρια χρόνια! Οι αστρονόμοι άδραξαν τον νέο αυτόν τύπο «δάδας» που τους δόθηκε και άρχισαν να ψάχνουν όλο και πιο βαθιά στο παρελθόν του Σύμπαντος. Χρησιμοποιώντας τις εκρήξεις των υπερκαινοφανών αστέρων Type 1a ως τοπογραφικά ορόσημα, κατέληξαν ότι η διαστολή του Σύμπαντος γίνεται με επιταχυνόμενο ρυθμό, σαν μια σκοτεινή αντιβαρυτική δύναμη να είχε το πάνω χέρι.

Από τότε μια διεθνής επιστημονική κούρσα διεξάγεται προκειμένου να διαλευκανθούν οι ιδιότητες αυτής της «σκοτεινής ενέργειας». Πριν από δύο μόλις χρόνια, ο δρ Riess και η ομάδα του, χρησιμοποιώντας το διαστημικό τηλεσκόπιο Hubble, αποφάνθηκαν ότι το Σύμπαν «πάτησε το γκάζι» πριν από πέντε δισεκατομμύρια χρόνια. Πριν από έναν μόλις μήνα, στις 11 Ιανουαρίου 2006, ο αστρονόμος του Πανεπιστημίου της Λουιζιάνας Μπράντλεϊ Σέφερ (Bradley Ε. Schaefer) ανακοίνωσε ότι, σύμφωνα με τα στοιχεία που περισυνέλεξε μέσω δορυφόρων ανίχνευσης μεταλλαγών υψηλής ενέργειας (όπως ο ΗΕΤΕ - High Energy transient Explorer), η σκοτεινή ενέργεια δεν είναι σταθερή - όπως την ήθελε ο Αϊνστάιν - αλλά γινόταν ολοένα σφοδρότερη και βίαιη με το πέρασμα του κοσμικού χρόνου. Οπως χαρακτηριστικά κατέληξε την ομιλία του ο δρ Σέφερ στο Συνέδριο της Αμερικανικής Αστρονομικής Εταιρείας στην Ουάσιγκτον, «η κοσμολογική σταθερά δεν δείχνει όμορφη». Κατά τους υπολογισμούς του, αν η σκοτεινή αντιβαρυτική ενέργεια συνεχίσει ανεμπόδιστη της δράση της λίγα ακόμη δισεκατομμύρια χρόνια, θα διαμελίσει το Σύμπαν!

Στα συμπεράσματά του αυτά ο δρ Σέφερ οδηγήθηκε από τη μελέτη 52 συγκεκριμένων εκλάμψεων ακτίνων γάμμα, οι οποίες ήταν 100 ως 1.000 φορές πιο ισχυρές από εκείνες των υπερκαινοφανών αστέρων Type 1a, οπότε μας επιτρέπουν να δούμε ακόμη βαθύτερα στο παρελθόν. H παλαιότερη από αυτές τις εκλάμψεις συνελήφθη στα 12,8 δισεκατομμύρια έτη φωτός, δηλαδή συνέβη όταν το Σύμπαν είχε μόλις το 6% της τωρινής του ηλικίας.

H δηλώσεις αυτές ξεσήκωσαν κύμα συζητήσεων και διαφωνιών μεταξύ των αστρονόμων. Πολλοί είπαν ότι υπήρχε λάθος στα μαθηματικά που χρησιμοποίησε ο δρ Σέφερ, άλλοι θύμισαν ότι, παρ' ότι το φιλτράρισμα των ακτίνων γάμμα δίνει τριπλάσιας ακρίβειας μετρήσεις από εκείνες των Type 1a, δεν παύουν να έχουν υψηλό δείκτη αβεβαιότητας, και ο ίδιος ο δρ Σέφερ παραδέχθηκε ότι δεν επιμένει τόσο στα πρώτα του αυτά συμπεράσματα όσο στην αναγκαιότητα να συνεχιστούν οι μετρήσεις και αναλύσεις. Αυτό όμως το τελευταίο προσκρούει στα γήινα οικονομικά: H NASA έχει ήδη ξεπεράσει τον προϋπολογισμό της και ο δορυφόρος ΗΕΤΕ προβλέπεται λίαν συντόμως να τεθεί εκτός λειτουργίας. Το αν ο κόσμος μας οδεύει σε μια διηνεκή αρμονία ή προς την αμετάκλητη καταστροφή του με ρυθμούς heavy metal θα περιμένει να ακουστεί από άλλα «ευήκοα ώτα»...

ΤΑΣΟΣ ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ

Το ΒΗΜΑ, 19/02/2006 , Σελ.: H03
Κωδικός άρθρου: B14694H031
ID: 275636