ΙΔΙΟΦΥΪΑ ΣΕ ΑΠΛΗ ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ

«Πιστεύω στον Θεό (που φτιάχτηκε στο μυαλό) του Σπινόζα. Εναν Θεό που αποκαλύπτεται από την αρμονία όλων όσα υπάρχουν αλλά όχι σε έναν Θεό που ασχολείται με τη μοίρα και τις πράξεις των ανθρωπίνων υπάρξεων». Ετσι είχε απαντήσει ο Αϊνστάιν με τηλεγράφημά του σε εφημερίδα του Ισραήλ όταν του ζητήθηκε η άποψή του για τον Θεό, άποψη σαφώς επηρεασμένη από τα όσα είχε διαβάσει στα έργα του Μπαρούχ Σπινόζα (1632-1677), ενός φιλοσόφου πεπεισμένου ότι ο Θεός και ο υλικός κόσμος ταυτίζονταν και όσο περισσότερο καταλαβαίνεις το πώς λειτουργεί το Σύμπαν τόσο πιο πολύ πλησιάζεις και στον Θεό.

Το μυστικό του κβάντου: Είμαστε ακόμη στο θαυμαστό έτος 1905 και ο Γερμανός Μαξ Πλανκ, εξαίρετος γνώστης της θερμοδυναμικής και της στατιστικής μηχανικής από το 1900, είχε την έμπνευση να θεωρήσει ότι την ενέργειά της η ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία μπορούσε να τη μεταφέρει μόνο «κβαντισμένη», σε ποσότητες δηλαδή ίσες ή πολλαπλάσιες μιας βασικής τιμής. Ο,τι συμβαίνει και με το χρήμα, όπου τα ευρώ μας είναι και αυτά κβαντισμένα, αφού το «κβάντο» των χρημάτων μας είναι το 1 λεπτό και όλα τα υπόλοιπα ποσά που χρησιμοποιούμε είναι ακέραια πολλαπλάσια αυτού του ενός λεπτού, ενώ δεν υπάρχουν τα ενδιάμεσα, π.χ. 1,5 ή 2,5 λεπτά. Το ελάχιστο κβάντο στην περίπτωση της ενεργείας υπολογιζόταν αν πολλαπλασίαζες μια σταθερή απειροελάχιστη ποσότητα με τη συχνότητα δόνησης της ακτινοβολίας. Ο Πλανκ ήταν τότε στα 42 του και ο Αϊνστάιν μόλις στα 21. Ο Πλανκ δεν συνειδητοποίησε καν ότι είχε βρει μια σχέση πολύ απλή στο χαρτί αλλά με τεράστιες συνέπειες για τις γνώσεις μας στη φυσική. Ο Αϊνστάιν τουλάχιστον με τη μία από τις περίφημες εκείνες τέσσερις εργασίες του, παρουσιασμένες το 1905, άνοιξε την πόρτα σε έναν καινούργιο τρόπο σκέψης για τον μικρόκοσμο των ατόμων και των ακόμη μικρότερων συστατικών τους. Υπέθεσε ότι:

H κάθε ακτινοβολία όπου εμφανίζονται να προχωρούν μαζί το ηλεκτρικό και το μαγνητικό πεδίο σαν ένα κύμα, καθώς διαδίδεται στον χώρο, αποτελείται από «φωτόνια», απειροελάχιστες δηλαδή ποσότητες ενεργείας, το ενεργειακό περιεχόμενο των οποίων το βρίσκουμε αν πολλαπλασιάσουμε ένα σταθερό πάντα μέγεθος, τη λεγόμενη «σταθερά του Πλανκ», με τη συχνότητα με την οποία πάλλεται το κύμα της ακτινοβολίας.

Ταξίδι στο κέντρο του ατόμου: Ο Πλανκ δεν δέχθηκε σε όλη τη διάρκεια της ζωής του την άποψη του Αϊνστάιν, αν και ήταν στηριγμένη στη δική του τολμηρή παραδοχή. Ούτε όμως και ο Αϊνστάιν βγήκε πιο έξω από την επικράτεια της ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας για να δει μήπως αυτή η παραδοχή με τα κβάντα ενεργείας έδινε λύση και σε άλλα προβλήματα της φυσικής. Γιατί τότε μόλις οι ερευνητές είχαν αρχίσει να εισχωρούν στο ακόμη απρόσιτο εσωτερικό του ατόμου. Ο Ράδερφορντ στο Μάντσεστερ το 1900 «βομβάρδισε» με σωματίδια άλφα - που είναι λεπτά, βαριά και φορτισμένα - ένα φύλλο χρυσού. Τα περισσότερα σωματίδια πέρασαν σαν να ήταν το φύλλο αυτό ένα ανοιχτό παράθυρο. Κάποια όμως γύρισαν πίσω, «ήταν σαν να έριξες ένα βλήμα επάνω σε ένα μαλακό χαρτί και αυτό κάνοντας γκελ εκεί γυρνάει και σε χτυπάει κατακέφαλα(!)», όπως είπε ο ίδιος. Μόνη εξήγηση ήταν ότι μέσα στο άτομο υπήρχε ένας σκληρός πυρήνας και γι' αυτό κάποια από τα άλφα σωματίδια χτυπώντας εκεί γυρνούσαν πίσω. Αρα τα ηλεκτρόνια περιστρέφονταν γύρω από τον πυρήνα, όπως οι πλανήτες γύρω από τον ήλιο; Δύσκολα θα το πίστευε κάποιος και με λίγες γνώσεις φυσικής, αφού τα ηλεκτρόνια με τους ως τότε γνωστούς κλασικούς νόμους, μέσα σε εκατομμυριοστά του δευτερολέπτου, θα πήγαιναν να πέσουν επάνω στον πυρήνα και να σταματήσουν.

H λύση του γόρδιου δεσμού: Ο Δανός Νιλς Μπορ έλυσε τον γόρδιο δεσμό το 1913 θεωρώντας ότι τα ηλεκτρόνια μπορούσαν να κινούνται μόνο σε ορισμένες τροχιές και όχι σε οποιαδήποτε απόσταση από τον πυρήνα. Αυτό έκανε εκπληκτικά απλή την εξήγηση για την εκπομπή και απορρόφηση ακτινοβολίας. Ρίχνεις ακτινοβολία με τη σωστή συχνότητα; Τότε, με βάση τις θεωρίες Πλανκ και Αϊνστάιν, έχεις και φωτόνια με τη σωστή ενέργεια. Ακριβώς όση χρειάζεται για να πάει σε άλλη τροχιά ένα ηλεκτρόνιο που θα απορροφήσει αυτή την ενέργεια. Είχε γεννηθεί, παρ' όλες τις πρώτες ελλείψεις, ένας καινούργιος κλάδος στη φυσική, η κβαντομηχανική. Μόνο που ο Αϊνστάιν δεν μπορούσε να παραδεχθεί την απροσδιοριστία που φαινόταν ότι βασίλευε όταν περνούσαμε τα σύνορα και μπαίναμε στον μικρόκοσμο αυτό του ατόμου. Εκεί όπου ξαφνικά φάνηκε να επιβάλλει τους νόμους της η καινούργια και εν πολλοίς παράλογη θεωρία της κβαντομηχανικής. Ετσι το 1926 έφθασε να γράψει στον Μαξ Μπορν: «...H θεωρία (της κβαντομηχανικής) δίνει πολλά, αλλά απέχει από το να μας φέρει κοντά στα μυστικά "Του". Εγώ τουλάχιστον είμαι σίγουρος ότι "Αυτός" δεν "παίζει ζάρια"». Εδώ βέβαια δεν θα πρέπει να ξεχνάμε σε ποιο είδος «Θεού» δήλωνε πίστη ο Αϊνστάιν και να καταλάβουμε την ουσία της αντίρρησής του, που ήταν αντίρρηση στον τρόπο λειτουργίας του υλικού μας κόσμου...

ΑΛΚΗΣ ΓΑΛΔΑΔΑΣ

Το ΒΗΜΑ, 15/05/2005 , Σελ.: H07

Κωδικός άρθρου: B14463H071
ID: 270477